# XML Document bilan ishlash

**XML** (e**X**tensible **M**arkup **L**anguage) - kengaytirilgan markerlash tili degan ma'noni anglatadi va SGML (**S**tandard **G**eneralized **M**arkup **L**anguage) standart umumlashtirilgan markerlash tilidan olingan matnga asoslangan markerlash tilidir.

{% hint style="success" %}
**XML** teglari HTML teglari kabi ma'lumotlarni ko'rsatish uchun ishlatilmaydi. Aksincha, **XML** - ma'lumotlarni saqlash va tartibga solish uchun ishlatiladi. Yaqin kelajakda **XML** HTML o'rnini bosmaydi, lekin u HTML ning ko'plab muvaffaqiyatli xususiyatlarini qo'llash orqali yangi imkoniyatlarni ochib beradi.
{% endhint %}

**XML** hujjatlar bilan ishlash uchun C# dasturlash tilida [**System.Xml**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml?view=net-5.0) nomlar fazosidagi asosan quyidagi sinflardan foydalaniladi:

* [**XmlDocument**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmldocument?view=net-5.0)
* [**XmlConvert**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmlconvert?view=net-5.0)
* [**XmlNode**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmlnode?view=net-5.0)
* [**XmlNodeList**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmlnodelist?view=net-5.0)
* [**XmlScheme**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmlscheme?view=net-5.0)
* [**XmlReader**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmlreader?view=net-5.0)
* [**XmlTextReader**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmltextreader?view=net-5.0)
* [**XmlWriter**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmlwriter?view=net-5.0)
* [**XmlTextWriter**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmltextwriter?view=net-5.0)

**Keling endi gapni cho'zmasdan amaliyotga o'tamiz. Quyida biz XML hujjat hosil qilishning bir nechta usullarini ko'rib chiqamiz.**

*Jarayonda biz Talaba modelidan tuzilgan Talabalar jadvalidan foydalanamiz:*

```csharp
public class Talaba
    {
        public int Id { get; set; }
        public string Ism { get; set; }
        public string Familiya { get; set; }
        public string TelNomer { get; set; }
    }
```

## 1. [**XmlDocument**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmldocument?view=net-5.0) va [**XmlNode**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmlnode?view=net-5.0) sinflari yordamida:

**XmlDocument** sinfidan yangi obyekt hosil qilamiz:

```csharp
XmlDocument document = new XmlDocument();
```

**XmlNode** sinfi orqali Xml hujjat parametrlarini hosil qilamiz va uni AppendChild metodi yordamida document ga qo'shamiz:

```csharp
XmlNode xnode = document.CreateXmlDeclaration("1.0", "UTF-8", null);
document.AppendChild(xnode);
```

{% hint style="info" %}
Xml da yangi element hosil qilish XmlNode sinfining CreateElement metodi, elementga qiymat berish uchun esa CreateTextNode metodidan foydalanamiz.
{% endhint %}

Talabalar nomli bosh elementni yaratamiz va uni documentga qo'shamiz:

```csharp
XmlNode talabalar = document.CreateElement("Talabar");
document.AppendChild(talabalar);
```

Endi Talaba modelining xususiyatlarini element shaklida tashkil qilgan Talaba nomli element hosil qilamiz:

```csharp
XmlNode talaba = document.CreateElement("Talaba");
talabalar.AppendChild(talaba);

XmlNode id = document.CreateElement("Id");
id.AppendChild(document.CreateTextNode("1"));
talaba.AppendChild(id);

XmlNode ism = document.CreateElement("Ism");
ism.AppendChild(document.CreateTextNode("Nodirbek"));
talaba.AppendChild(ism);

XmlNode familiya = document.CreateElement("Familiya");
familiya.AppendChild(document.CreateTextNode("Abdulaxadov"));
talaba.AppendChild(familiya);

XmlNode nomer = document.CreateElement("TelNomer");
nomer.AppendChild(document.CreateTextNode("+998901234567"));
talaba.AppendChild(nomer);
```

Yaratgan Xml hujjatimizni saqlaymiz:

```csharp
document.Save("Talabalar.xml");
```

**Natijamiz:**

![](/files/k7nv6eAdapyxyv8bbI9T)

## 2. [**XmlWriter**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.xmlwriter?view=net-5.0) sinfi yordamida:

{% hint style="info" %}
XmlWriter sinfining metodlari:

* Create - Yangi hujjat obyektini yaratish
* WriteStartDocument - Yangi hujjat yozishni boshlash
* WriteStartElement - Yangi element ochish
* WriteValue - Element qiymatini kiritish
* WriteEndElement - elementni yopish
* WriteEndDocument - hujjatni yopish
* Flush - hujjatni saqlash
  {% endhint %}

XmlWriter sinfining metodlaridan va yuqoridagi model va ketma-ketlikdan foydalanib yangi Talabalar.xml nomli hujjat hosil qilamiz.

**XmlWriter** sinfidan yangi obyekt hosil qilish uchun dastlab uning sozlamalarini hosil qilish kerak bo'ladi:

```csharp
XmlWriterSettings settings = new XmlWriterSettings();
settings.Indent = true;
```

XmlWriter obyektini Talabalar.xml fayli nomi va yuqoridagi settings bilan hosil qilamiz:

```csharp
XmlWriter writer = XmlWriter.Create("Talabalar.xml", settings);
```

Talaba modelining xususiyatlarini kiritib, hujjatimizni hosil qilamiz:

```csharp
writer.WriteStartDocument();
writer.WriteStartElement("Talabalar");

writer.WriteStartElement("Talaba");

writer.WriteStartElement("Id");
writer.WriteValue("1");
writer.WriteEndElement();

writer.WriteStartElement("Ism");
writer.WriteValue("Baxtiyor");
writer.WriteEndElement();

writer.WriteStartElement("Familiya");
writer.WriteValue("Murodov");
writer.WriteEndElement();

writer.WriteStartElement("TelNomer");
writer.WriteValue("+998901234567");
writer.WriteEndElement();

writer.WriteEndDocument();
writer.Flush();
```

## 3. **XML** hujjat hosil qilish uchun C# dasturlash tilida [**System.Xml.Linq**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.linq?view=net-5.0) nomlar fazosidagi [**XElement**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.linq.xelement?view=net-5.0) sinfidan ham foydalansak bo'ladi:

Va nihoyat men yoqtirgan usulga ham yetib keldik 😄!

{% hint style="success" %}
**XElement** sinfi yordamida XML hujjat hosil qilish birmuncha oson va tushunarli. Har bir element va uning ichidagi elementlar shajaraga o'xshab joylashadi.
{% endhint %}

```csharp
XElement talabalar =
    new XElement("Talabalar",
        new XElement("Talaba",
            new XElement("Id", "1"),
            new XElement("Ism", "Baxtiyor"),
            new XElement("Familiya", "Murodov"),
            new XElement("Tel_nomer", "+998901234567")));

    talabalar.Save("Talabalar.xml");
```

## 4. **XML** hujjatni JSON fayllar kabi [Serialize](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/programming-guide/concepts/serialization/) qilish orqali ham yaratishimiz mumkin. Buning uchun bizga [**System.Xml.Serialization**](https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/api/system.xml.serialization?view=net-5.0) nomlar fazosidagi sinflar kerak bo'ladi.

Dastlab Talaba modelimizga \[Serializable] attributini qo'shishimiz kerak bo'ladi:

```csharp
[Serializable]
public class Talaba
    {
        public int Id { get; set; }
        public string Ism { get; set; }
        public string Familiya { get; set; }
        public string TelNomer { get; set; }
    }
```

Yangi Talaba obyektini xususiyatlari bilan yaratamiz va Talabalar listiga qo'shamiz:

```csharp
Talaba talaba = new Talaba
        {
            Id = 1,
            Ism = "Baxtiyor",
            Familiya = "Murodov",
            TelNomer = "+998901234567"
        };
        
List<Talaba> talabalar = new List<Talaba>();
talabalar.Add(talaba);
```

Obyektimizni serialize qilamiz va TextWriter yordamida Talabalar.xml nomi bilan saqlaymiz:

```csharp
XmlSerializer serializer = new XmlSerializer(typeof(List<Talaba>));
TextWriter twriter = new StreamWriter("Talabalar.xml");

serializer.Serialize(twriter, talabalar);
twriter.Close();
```

**Natijamiz:**

![](/files/bBQcOZ4WTyGRmHlVlLLx)

*Qachondir davomi bor yana ;)*


---

# Agent Instructions: Querying This Documentation

If you need additional information that is not directly available in this page, you can query the documentation dynamically by asking a question.

Perform an HTTP GET request on the current page URL with the `ask` query parameter:

```
GET https://docs.dot-net.uz/c-.net/basic/yuqori-daraja/xml-document-bilan-ishlash.md?ask=<question>
```

The question should be specific, self-contained, and written in natural language.
The response will contain a direct answer to the question and relevant excerpts and sources from the documentation.

Use this mechanism when the answer is not explicitly present in the current page, you need clarification or additional context, or you want to retrieve related documentation sections.
