Logging

Muhammad Xodjayev

.NET’da log qilish (qayd qilish) oson ishlardan biri albatta. Lekin undan to’g’ri foydalana olish bu sizning darajangizni ham aniqlab berishi mumkin. Log qilishda ehtiyot bo’lish kerak, lekin qanday? Bugun ILogger o’zi nima va qayerdan kelib qolyapti, uni qayerda va qanday holatda ishlatsak bo’ladi shularni batafsil ko’rib chiqamiz, kettik!

---

ILogger nima?

ILogger — Microsoft.Extensions.Logging dan keladigan interface. U bizga .NET’da oson yo’l bilan log qilishimizga imkon beradi. Dependency Injection (DI) orqali biz ILogger’ni ishlatmoqchi bo’lgan Class’imizga Inject ya’ni ichiga kirg’izamiz:

using Microsoft.Extensions.Logging

public class MyService(ILogger<MyService> logger)
{
	public void DoWork()
    {
        logger.LogInformation("Doing work at {Time}", DateTime.UtcNow);
    }
}

---

Logging levels (Qayd qilishning darajalari)

6 ta Log qilish darajasi (KETMA-KETLIKDA) bo’lib ular quyidagilar:

• Trace

• Debug

• Information

• Warning

• Error

• Critical

---

Trace

Детальный ma’lumotlarni qayd qilish uchun. Odatda debug qilinayotganda yoki software qurilayotganda ishlatilinadi. Masalan har bir funksiya ishga tushganda uni ishga tushganini va nima parameter’lar bilan ishga tushganini qayd qilish:

logger.LogTrace("ProcessData metodi ishga tushyapti. Parameterlari: {Parameter1}, {Parameter2}", param1, param2);

---

Debug

Log qilishning bu darajasiham Trace’ga o’xshab ketadi ya’ni biroz kamroq детальный ma’lumotlar bo’ladi ammo buniham debug va dastur ishlab chiqarilayotganda ishlatilinadi.

logger.LogDebug("{Username} uchun user authentication boshlandi.", username);

---

Information

Information darajasi bo’lsa Trace va Debug’dan farqli o’laroq, umumiy ishlar natijasi uchun ishlatsak bo’ladi. Ya’ni детальный-детальный ma’lumotlarni chiqarmasdan, umumiy masalan biror-bir ish bajarilib bo’lgandan so’ng ish yakunlanganini qayd qilib qo’yish uchun ishlatsak maqsadga muvofiq bo’ladi.

logger.LogInformation("{UserId} miqdordagi to'lov {Amount} uchun muvaffaqiyatli to'landi.", userId, amount);

---

Warning

Warning — qachonki kutilmagan voqea sodir bo’lsa, ogohlantirish ya’ni warning darajasini ishlatsak bo’ladi. Masalan xotirada joy kam qolganini:

logger.LogWarning("{ServerId} mana shu server'da joy kam qolyabdi. Faqatgina {FreeSpace} GB joy qoldi!", serverId, freeSpace);

---

Error

Error — biror bir jiddiy voqea sodir bo’lsa-yu lekin dastur o’zini o’zi tiklay olib dastur ishlashdan to’xtamasa ishlatsak bo’ladi. Bu dasturni to’xtatmaydigan ammo e’tibor berishimiz majbur bo’ladigan voqea uchun ishlatilinadi.

logger.LogError(ex, "{UserId} uchun to'lov amalga oshirilayotganda muammoga duch kelindi. Exception: {ExceptionMessage}", userId, ex.Message);

---

Critical

Bu qayd qilishning eng cho’qqisidagi daraja bo’lib, serverda xatolik yuz bersa, dastur ishdan chiqib ketsa (poyezd relsdan chiqib ketsa) va dastur qayta ishga tushirilishini talab qilsa ushanda ishlatilinadi.

logger.LogCritical("Dastur ishga tushmadi. Configuration fayl topilmadi.");

---

Qayd qilishni sozlash

Biz qanday hohlasak shunday Log (qayd) qilish imkoniyatlari bor, masalan faqatgina ma’lum bir Log Level’lar qaydnomaga yoziladi. Va buni mana bunday amalga oshiramiz:

Program.cs'da:

builder.Logging.SetMinimumLevel(LogLevel.Warning); // Faqatgina Warning va undan baland bo'lgan qaydlar

Bu yerda biz SetMinimumLevel ni ichiga qaysi Log Level’dan yuqori bo’lgan qayd qilinishlarni beramiz. Agarda Warning bersak undan yuqorilaridagilar chiqadi, Trace bersak barchasi chiqadi chunki Trace birinchi darajali qayd qilish hisoblanadi.

---

Diqqat!

E’tibor bergan bo’lsangiz log qilayotganimda string interpolation’ga o’xshab ketadigan sytnax ishlatdim ammo boshida $ mana bu belgi yo’q. O’ylagandursiz xato qilgan bo’lsa keraak deb, ammo hech ham unday emas.

Bunday formatda o’zgaruvchilarni qayd qilib ketsak keyin masalan Azure’da shunday xizmatlar borki ular bilan mana shu {} ni ichidagi nom bilan filter qilib osonlikcha topib olsak bo’ladi. Agarda $ bu belgi bilan string interpolation qiladigan bo’lsak, unday qilib filterlay olmaymiz.

---

Diqqat #2

1. Hamma narsani Information yoki Error qilib Log (qayd) qilavermang! Aniq-tiniq hamma narsani joyida ishlating!

2. Hech qachon parollar, bank kartasi raqamlari, yoki shaxsiy ma’lumotlarni qayd qilmang!

3. String interpolation o’rniga placeholder {} larni ishlating!

---

Shu Log (qayd) qilishlarni yaxshilab o’rganib olsak, anchagina debug-friendly (debug qilishga oson bo’lgan) dasturlarni qura olamiz.

---

Xurmat bilan,

Muhammad Xodjayev.